BLOG | Artykuły o zdrowiu, inspiracje i recenzje

Jednym z najczęściej spotykanych wzorców klinicznych, które można zaobserwować u ogółu jest tzw. niedobór energii Qi śledziony. W tym artykule omówimy: co na ten temat mówiły starożytne chińskie traktaty i medycy, jakie pokarmy wspierają śledzionę, a które jej szkodzą. 

Klasyczna definicja a rzeczywista praktyka

Niedobór Qi śledziony (脾气虚, pí qì xū) w tradycyjnej medycynie chińskiej oznacza osłabienie funkcji transportująco-transformującej śledziony, co prowadzi do zalegania wilgoci i niestrawionych resztek w organizmie. W efekcie pacjenci doświadczają obniżonego apetytu, wzdęć, luźnych lub naprzemiennych stolców oraz ogólnego uczucia ciężkości. Ponadto przewlekły niedobór Qi śledziony może skutkować niedokrwistością i osłabieniem mięśni, gdyż śledziona odpowiada za produkcję krwi i dostarczanie substancji odżywczych do tkanek. W terapii tradycyjnej medycyny chińskiej stosuje się ciepłe, słodko-rozgrzewające pokarmy (np. ryż, gotowane warzywa korzeniowe, imbir) oraz zioła tonizujące Qi śledziony, takie jak astragalus (Huang Qi) czy pieprz długowłosy (Bi Ba).

Oto kilka ogólnych wskazówek, bo ten wzorzec występuje naprawdę często, szczególnie dziś, gdy problemy trawienne stały się wręcz epidemią.

Co mówią starożytne chińskie teksty?

• Hong Di Nei Jing: „Gorzki smak osusza, a słodki wzmacnia.”
• Inne traktaty pięciu żywiołów podają, że:
  • Serce „nienawidzi” gorąca,
  • Płuca – zimna,
  • Wątroba – wiatru,
  • Śledziona – wilgoci,
  • Nerki – suchości.

Z perspektywy medycyny chińskiej głównym czynnikiem patologicznym osłabiającym śledzionę jest nadmiar wilgoci.

Główne objawy niedoboru Qi śledziony

W praktyce może to być bardziej złożone, ale zwykle występuje sześć zasadniczych symptomów:

1. Obniżony apetyt i wzdęcia po posiłkach – uczucie „małego brzucha” po jedzeniu.
2. Zaburzenia wypróżnień – klasycznie luźne stolce, czasem biegunki; często jednak zaparcia, choć stolec pozostaje miękki i wilgotny (przypomina lody miękkie, przykleja się do muszli).
3. Bladość i skłonność do anemii – długotrwały niedobór Qi śledziony może prowadzić do objawów anemii.
4. Alergie i nietolerancje pokarmowe – często ci pacjenci po prostu nie mają ochoty jeść, bo jedzenie wywołuje dyskomfort i wzdęcia.
5. Łatwe chudnięcie (lub paradoksalnie: nadwaga przy niskiej aktywności) – klasyczny pacjent jest szczupły, słaby, lecz czasem spotykam też osoby otyłe, które wstrzymują się z jedzeniem, obawiając się zmęczenia z powodu wahań cukru.
6. Wąska, monotonna dieta – aby uniknąć przykrych objawów, chorzy często ograniczają się do kilku znajomych potraw.

Czynniki patologiczne obciążające śledzionę

1. Pokarmy „chłodne” i wilgotne: oleje, nabiał, surowe sałatki, soki owocowe, słodycze, piwo.
2. Przejedzenie – nawet „zdrowe” duże porcje osłabiają słabą trawienie i prowadzą do zatorów śluzowych.
3. Intensywne przyprawy i ciężkie potrawy – ostre meksykańskie czy indyjskie dania, piwo, pizza mogą wywołać biegunkę.
4. Nieregularność wypróżnień: zarówno „nadmierne otwieranie” (częste wielokrotne stolce), jak i „nadmierne zamykanie” (dłuższe przerwy między wypróżnieniami), ale zawsze z wilgotnym, miękkim stolcem.

Pokarmy wspomagające i pogarszające śledzionę

Do diet ekstremalnych, stosowanych przy bardzo zaawansowanej postaci, należą np. dieta Specyficznych Węglowodanów, restrykcyjny paleo, GAPS, Whole30 – ich celem jest maksymalne odciążenie śledziony. To tylko podstawowy przegląd wzorca niedoboru Qi śledziony. W praktyce warto jeszcze rozważyć objawy refluksu, problemy z woreczkiem żółciowym, bóle brzucha czy inne wzorce zaburzeń. Powyższy tekst jest tylko wprowadzeniem do tematyki tradycyjna medycyna chińska - już niedługo uruchomimy kompleksowy kurs online w tym temacie.