BLOG | Artykuły o zdrowiu, inspiracje i recenzje

Gdy myślisz o tradycyjnej medycynie chińskiej, prawdopodobnie przychodzą Ci na myśl zabiegi akupunktury na stres albo znajomy, który chodzi do lokalnego akupunkturzysty w ramach in vitro czy na ból fizyczny. Jednak akupunktura to tylko część znacznie większego systemu.

– tradycyjnej medycyny chińskiej, praktykowanej od tysięcy lat, niezwykle bogatej zarówno pod względem filozoficznym, jak i klinicznym, opartej na naturalnych naukach. W tym artykule chciałbym przybliżyć wam pierwszy odcinek serii „Czym jest tradycyjna medycyna chińska”.

Medycyna chińska

Medycyna chińska to nauka naturalna licząca sobie tysiące lat. Starochińscy lekarze, filozofowie, często także mistycy czy mędrcy, dążyli do opisu całego kosmosu za pomocą uniwersalnych zasad – podobnie jak Einstein szukał teorii pola, która zunifikowałaby wszystkie siły natury, czy jak Nikola Tesla próbował zrozumieć prawa rządzące wszechświatem. Starożytni przyrodnicy i lekarze dokładnie obserwowali związek pomiędzy astronomią, kosmologią a porami roku. Zauważali, że konkretne gwiazdy pojawiają się w określonym czasie roku, a także że pewne choroby częściej występują w danej porze. Dla społeczeństw agrarnych miało to niebagatelne znaczenie – decydowało o terminie siewu, zbiorów, a nawet o dostępności zwierząt łownych czy dzikich plonów. Hunter-gathererzy, czyli społeczności łowiecko-zbierackie, także kierowali się tymi obserwacjami przy planowaniu migracji i polowań.

W „Księdze Przemian” (Yijing) dr Heiner Fruehauf tłumaczy, że znak 易 (yi, „zmiana”) pierwotnie był piktogramem słońca i księżyca, zaś znak 經 (jing) oznaczał „uniwersalną drogę” lub „klasyk”, ilustrując nitkę osnowy i włókno tkańcze. Starożytni Chińczycy wierzyli, że te makrokosmiczne siły wpływają na naszą codzienność, a może nawet ją kształtują. Dlatego niezbędne było zrozumienie tych niewidzialnych praw wszechświata. Narzędzia takie jak Yijing służyły do ustalania możliwych scenariuszy wydarzeń, by móc żyć w harmonii z naturą.

Stephen Hawking kiedyś powiedział, że mechanika kwantowa nie przewiduje jednego, pewnego wyniku obserwacji, lecz mobilizuje listę możliwych wyników wraz z prawdopodobieństwami ich wystąpienia. Podobnie w medycynie chińskiej, by zachować zdrowie i długowieczność, musimy żyć w zgodzie z naturalnymi prawami i zasadami kosmosu.

W 25. rozdziale „Dao De Jing” czytamy:

Ludzie przestrzegają praw ziemi,
ziemia – praw nieba,
niebo – praw Dao,
a Dao po prostu jest.

Z tych filozofii wyrosła teoria yin–yang – równoważenia się z prawami kosmosu, porami roku oraz mikroświatem naszego ciała, by przywracać wszelkie zaburzenia równowagi.

Jednym z najważniejszych starożytnych tekstów medycznych jest „Huangdi Neijing” (Żółty Cesarz Wewnętrzny). Na przykład w rozdziale pierwszym Żółty Cesarz pyta lekarza Qibo, czemu ludzie w dawnych czasach dożywali setki lat w sile i witalności, a dziś już po pięćdziesiątce są wyczerpani. Qibo objaśnia teorię yin–yang, praktyki stylu życia i metody długowieczności. W drugim rozdziale omawia regulację własnych czynności i dostosowanie stylu życia do czterech pór roku – zmiany yin i yang wyznaczały naturalne momenty, w których należy zsynchronizować własne życie z rytmem natury. Trzeci rozdział wprowadza pojęcie yangxiang, czyli „pielęgnowania życia” czy profilaktyki – praktyczne balansowanie yin i yang, np. łączenie pracy z odpoczynkiem czy dobór smaków diety do konkretnych wzorców chorobowych. Kolejno opisywane są czynniki patogenne środowiska, które mogą wywoływać schorzenia. Czwarty rozdział analizuje związek klimatu i sezonów z podatnością na choroby, opisując ich wpływ na yin i yang w ciele oraz relacje pomiędzy pięcioma głównymi narządami a rezonującą z nimi porą roku.

System meridianów w medycynie chińskiej

Warto wspomnieć też o systemie meridianów – sieci kanałów energetycznych, z którymi wiąże się akupunktura. Kanały odzwierciedlają stan wewnętrzny organizmu (teoria manifestacji narządów) – stąd w medycynie chińskiej ból referowany, np. w schorzeniach pęcherzyka żółciowego, może promieniować w okolice barku czy szyi. Choć dziś wyjaśnia się to podrażnieniem nerwu przeponowego, starożytni wiedzieli, że meridian pęcherzyka żółciowego dociera właśnie tam. Leczyć więc można nie tylko na kanale pęcherzyka, ale również na innych sąsiednich czy powiązanych meridianach, zgodnie z teorią pięciu faz (elementów), która wiąże każdy narząd z fazą, porą roku i specyficznymi patologiami. Na przykład jelito płucne związane jest z fazą metalu i jesienią – to tłumaczy, dlaczego u astmatyków objawy nasilają się w okresie suchej pogody jesiennej.

To było wprowadzenie do tradycyjnej medycyny chińskiej: jej unikalnych cech, historii i filozofii. W kolejnym artykule tej serii będziemy kontynuować ten temat. W najbliższych planach Akademii Amicorum jest także nowy kurs, oprócz bieżącego Dietetyka tradycyjnej medycyny chińskiej.